અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓમાં આજે, 29 જુલાઈ 2025ની વહેલી સવારે, રાત્રે 12:11 વાગ્યે (ભારતીય સમય મુજબ), 6.2ની તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો. નેશનલ સેન્ટર ફોર સિસ્મોલોજી (NCS) અનુસાર, આ ભૂકંપનું કેન્દ્ર બંગાળની ખાડીમાં, કેમ્પબેલ બે થી લગભગ 62 કિલોમીટર દૂર, અક્ષાંશ 6.82 ઉત્તર અને રેખાંશ 93.37 પૂર્વ પર હતું. આ ભૂકંપની ઊંડાઈ માત્ર 10 કિલોમીટર હતી, જેના કારણે ટાપુઓના રહેવાસીઓએ તેના આંચકા અનુભવ્યા હતા. જોકે, સદનસીબે, આ ઘટનામાં કોઈ જાનહાનિ કે મોટા નુકસાનના અહેવાલ નથી.

ભૂકંપની વિગતો અને પ્રભાવ

જર્મન રિસર્ચ સેન્ટર ફોર જીઓસાયન્સિસ (GFZ) એ પણ આ ભૂકંપની તીવ્રતા 6.2 તરીકે નોંધી હતી, જેનું કેન્દ્ર શાલો (10 કિમી ઊંડાઈ) હતું. શાલો ભૂકંપો સામાન્ય રીતે સપાટી પર વધુ આંચકા ઉત્પન્ન કરે છે, પરંતુ આ ભૂકંપનું કેન્દ્ર બંગાળની ખાડીમાં હોવાથી અને આ વિસ્તારમાં વસ્તી ઓછી હોવાથી, નુકસાન નજીવું રહ્યું. અંદમાન અને નિકોબારના રહેવાસીઓએ જણાવ્યું કે ઇમારતોમાં હળવા આંચકા અનુભવાયા, પરંતુ કોઈ મોટી અસર જોવા મળી નથી.

આ ભૂકંપ લેફ્ટ-લેટરલ સ્ટ્રાઇક-સ્લિપ પ્રકારનો હતો, જેમાં ટેક્ટોનિક પ્લેટ્સ આડી રીતે એકબીજા સામે લપસી જાય છે. આ પ્રકારના ભૂકંપોમાં સમુદ્રના તળમાં ઊભી હિલચાલ ઓછી થાય છે, જેના કારણે સુનામીનું જોખમ નહીંવત્ હતું. યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ જીઓલોજિકલ સર્વે (USGS) અને સુનામી વોર્નિંગ સિસ્ટમે પણ પુષ્ટિ કરી કે આ ઘટનાથી સુનામીનો કોઈ ખતરો નથી. શ્રીલંકા, જે આ કેન્દ્રથી લગભગ 260 કિલોમીટર દૂર છે, તેણે પણ કોઈ અસરની જાણ કરી નથી.

અંદમાનનું ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય મહત્વ

અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ ભારતીય પ્લેટ અને બર્મીઝ (સુંદા) માઇક્રોપ્લેટની સીમા પર આવેલા છે, જે સુંદા સબડક્શન ઝોનનો ભાગ છે. આ વિસ્તાર વિશ્વના સૌથી વધુ ભૂકંપીય રીતે સક્રિય પ્રદેશોમાંનો એક છે. 2025માં, આ વિસ્તારમાં 4.0 કે તેથી વધુ તીવ્રતાના 55 ભૂકંપ નોંધાયા છે, એટલે કે દર 7 દિવસે એક મોટો ભૂકંપ. આ વર્ષે જૂન અને જુલાઈમાં અનેક નાના ભૂકંપો આવ્યા હતા, જેમાં 25 જુલાઈએ 4.9 તીવ્રતાનો ભૂકંપ પોર્ટ બ્લેરથી 290 કિમી દૂર નોંધાયો હતો.

ઐતિહાસિક રીતે, આ પ્રદેશે મોટા ભૂકંપોનો સામનો કર્યો છે. 2004નો 9.1 તીવ્રતાનો ભૂકંપ, જેનું કેન્દ્ર સુમાત્રાની નજીક હતું, તેણે અંદમાન-નિકોબારમાં ભયંકર સુનામી લાવી હતી, જેમાં હજારો લોકો મૃત્યુ પામ્યા હતા. 1941માં પોર્ટ બ્લેર નજીક 8.0 તીવ્રતાનો ભૂકંપ નોંધાયો હતો, જે આ પ્રદેશનો સૌથી શક્તિશાળી ભૂકંપ હતો.

અહેવાલોમાં અસંગતતા

કેટલાક સમાચાર સ્ત્રોતોએ ભૂકંપની તીવ્રતા 6.3 કે 6.5 તરીકે નોંધી હતી, જ્યારે એક અહેવાલે 6.7 તીવ્રતાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ અસંગતતાઓ પ્રારંભિક ડેટાના સુધારા કે અન્ય ભૂકંપ સાથે ગેરસમજનું પરિણામ હોઈ શકે છે. NCS અને GFZના રિપોર્ટ્સ 6.2-6.3ની તીવ્રતાની પુષ્ટિ કરે છે, જે વધુ વિશ્વસનીય છે.


ભારતમાં તાજેતરની ભૂકંપીય ગતિવિધિ

અંદમાન-નિકોબાર ઉપરાંત, ભારતના અન્ય ભાગોમાં પણ તાજેતરની ભૂકંપીય ગતિવિધિઓ નોંધાઈ છે. 22 જુલાઈએ ફરીદાબાદમાં 3.2 તીવ્રતાનો ભૂકંપ આવ્યો હતો, અને દિલ્હી-NCRમાં 29 જુલાઈથી 1 ઓગસ્ટ સુધી આપત્તિ તૈયારી ડ્રિલ્સ ચાલી રહી છે. આ પ્રદેશો ભૂકંપીય ઝોન IV અને Vમાં આવે છે, જે ઉચ્ચ જોખમ દર્શાવે છે.

પ્રતિસાદ અને તૈયારી

અંદમાન અને નિકોબાર ટાપુઓ ભૂકંપીય ઝોન Vમાં આવે છે, જે ભારતનો સૌથી વધુ જોખમી પ્રદેશ છે. આ વિસ્તારમાં મજબૂત બાંધકામ નિયમો અને ઓછી ઈમારતોની ઘનતાને કારણે નુકસાન ઓછું થાય છે. આ ઘટનાએ ભૂકંપીય જાગૃતિ અને તૈયારીના મહત્વને રેખાંકિત કર્યું છે. લોજિકલ ઇન્ડિયન જેવા સ્ત્રોતોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે વહેલી ચેતવણી પ્રણાલી અને સમુદાયની સ્થિતિસ્થાપકતા આવા પ્રદેશોમાં જીવન બચાવવા માટે નિર્ણાયક છે.